Turbo động cơ (hay còn gọi là động cơ tăng áp) là một loại động cơ đốt trong có hệ thống tăng áp giúp đưa thêm lượng khí nạp vào buồng đốt, từ đó tăng hiệu suất động cơ và công suất phát ra.

Bộ phận trong ảnh là turbo tăng áp động cơ diesel thường dùng trên máy xúc lật. Để kết luận turbo hỏng và cần thay, không nên chỉ dựa vào khói hoặc máy yếu vì các triệu chứng này cũng có thể do lọc gió, kim phun, bơm cao áp, đường ống nạp hoặc động cơ.

Các dấu hiệu nghi turbo hỏng

Kiểm tra trực tiếp turbo

Tắt máy và chờ turbo nguội hoàn toàn. Tháo ống cao su từ lọc gió vào cửa hút turbo, sau đó quan sát cánh máy nén như phần cánh đang nhìn thấy trong ảnh.

Dùng tay sạch xoay nhẹ cánh. Turbo tốt phải quay trơn, không kẹt và đặc biệt không được có cảm giác cánh cạ vào vỏ.

Tiếp theo cầm nhẹ đầu trục/cánh và kiểm tra độ rơ. Turbo dùng bạc dầu có thể có một lượng rơ ngang rất nhỏ khi động cơ tắt và chưa có áp suất dầu, vì vậy không nên cứ thấy hơi rơ ngang là kết luận hỏng. Điều đáng ngại là rơ lớn đến mức cánh có thể chạm vỏ.

Rơ dọc theo chiều trục phải rất nhỏ. Nếu kéo–đẩy thấy “cộc cộc” rõ, kết hợp với hao dầu, cánh cạ hoặc áp turbo thấp thì khả năng cụm bạc/trục đã mòn cao.

Kiểm tra dầu là bước rất quan trọng

Tháo ống từ cửa ra turbo → intercooler/cổ hút.

Một lớp dầu mỏng dạng hơi dầu có thể xuất hiện trên động cơ diesel và chưa đủ để kết luận turbo hỏng. Nhưng nếu thấy dầu ướt đẫm, dầu đọng thành vũng trong ống/intercooler, đồng thời động cơ hao dầu hoặc khói xanh thì phải kiểm tra turbo kỹ.

Cũng kiểm tra đường dầu cấp và đường dầu hồi turbo. Đường hồi bị tắc hoặc gập có thể làm dầu tràn qua turbo dù bản thân turbo chưa hỏng hoàn toàn.

Cách phân biệt nhanh turbo với các lỗi khác

Ví dụ máy xúc lật đạp ga khói đen + máy yếu: chưa nên thay turbo ngay. Kiểm tra theo thứ tự:

Lọc gió → ống hút → cổ dê/ống tăng áp → intercooler → áp suất boost → turbo.

Ống tăng áp bị bục hoặc cổ dê tuột có thể tạo triệu chứng gần như turbo hỏng: máy yếu, khói đen và không lên boost.

Nếu khói xanh + hao dầu + trong đường nạp có rất nhiều dầu + trục turbo rơ/cánh cạ, lúc đó bằng chứng turbo hỏng mạnh hơn nhiều.

Khi nào có thể kết luận nên thay turbo?

Tôi sẽ ưu tiên thay khi có bằng chứng cơ khí rõ ràng như cánh turbine/cánh nén bị vỡ hoặc sứt; trục rơ đến mức cánh cạ vỏ; trục kẹt; turbo phát tiếng cạ kim loại; hoặc turbo lọt dầu nghiêm trọng sau khi đã loại trừ đường dầu hồi và thông hơi cácte.

Trường hợp máy yếu/khói đen nhưng turbo vẫn quay tốt và không rơ bất thường, nên đo áp suất boost trước khi mua turbo mới.

Với máy xúc lật Trung Quốc dùng Quanchai, Weichai, Yuchai hoặc FAW, cách chắc nhất là gắn đồng hồ áp suất turbo vào đường nạp rồi cho máy chạy tải. Chỉ khoảng 10–15 phút có thể phân biệt khá rõ turbo yếu, lọc gió tắc, đường ống boost bị hở hay động cơ/phun nhiên liệu có vấn đề.

Hệ thống tăng áp của turbo động cơ được bao gồm một bộ phận gọi là turbocharger (hoặc turbosupercharger) được đặt trên đầu động cơ. Turbocharger hoạt động bằng cách sử dụng dòng khí từ động cơ để quay một cánh quạt bên trong thiết bị, từ đó đẩy lượng khí nạp thêm vào buồng đốt để đốt cháy nhiên liệu hiệu quả hơn.

Turbo động cơ trên máy xúc lật

Với việc tăng áp, động cơ turbo sẽ có khả năng phát ra công suất lớn hơn động cơ thông thường cùng dung tích. Điều này giúp tiết kiệm nhiên liệu và giảm khí thải độc hại, do đó turbo động cơ được sử dụng rộng rãi trong các ứng dụng đòi hỏi công suất cao như trong ô tô đua hoặc xe tải chở hàng.